Homepage

Een werkvloer met medewerkers en machines kan dagelijks allerlei risico's opleveren voor de gezondheid en veiligheid van werknemers. Die risico's moeten u en uw werknemers kennen. En u moet samen de juiste maatregelen nemen om de risico's weg te nemen.

Walsen

Een belangrijk risico van tegen elkaar indraaiende walsen is dat lichaamsdelen, haren, of kleding tussen de walsen getrokken en bekneld worden. Dat kan tot ernstige verwondingen leiden.

Roeren en mengen

Het voornaamste risico bij een roer- of mengmachine is dat kleding of lichaamsdelen in aanraking komen met het bewegende roerwerk en dan in de machine getrokken worden.

Spuitgieten

Bij spuitgietmachines komen de belangrijkste risico’s door bewegende en hete delen. Werken mensen op een hoogte van meer dan 0,5 meter, bijvoorbeeld bij het vullen? Dan is er ook een risico op vallen van een hoogte.

Wie doet wat op de werkvloer

Een werkvloer met medewerkers en machines kan dagelijks allerlei risico's opleveren voor de gezondheid en veiligheid van werknemers. Die risico's moeten u en uw werknemers kennen. En u moet samen de juiste maatregelen nemen om de risico's weg te nemen.

Veilig werken met machines

Een werkvloer met medewerkers en machines kan dagelijks allerlei risico's opleveren voor de gezondheid en veiligheid van werknemers. Die risico's moeten u en uw werknemers kennen. En u moet samen de juiste maatregelen nemen om de risico's weg te nemen.

Hulpmiddelen

Verder lezen over machineveiligheid? De laatste stand van de techniek en de wetenschap voor een bepaald probleem opzoeken? Op deze pagina vindt u verwijzingen naar diverse websites.

Sluiten

Klik op een icoon om te delen met anderen

Inspectie SZW logo

Veilig en gezond
werken met machines

Veilig werken met machines

Gevaar lopen door machinewerk? Dat laat u niet gebeuren.

Veel ongelukken met machines gebeuren doordat de juiste veiligheidsmiddelen ontbreken. Of omdat gebruikers die veiligheidsmiddelen omzeilen. Bijvoorbeeld om ‘even snel’ iets recht te zetten op de band, zonder de machine in de veilige stand te zetten. Met ongelukken als gevolg, zoals beknelde vingers of een been dat in een machine wordt getrokken.

Lopen uw medewerkers door hun werk aan machines risico op ongelukken of gezondheidsproblemen? Het is aan u als werkgever om die risico's te kennen en te beperken. Met een goede risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) brengt u de gevaren in kaart. En weet u welke maatregelen u moet nemen om die risico's te beperken. Dat betekent dat u zorgt voor veilige, goed onderhouden machines én voor veilig werkgedrag. Deze publicatie helpt u en uw medewerkers veilig en gezond te werken met machines.

Ervaren monteur, maar
toch een ongeval

label

Een ervaren medewerker denkt alle maatregelen te hebben genomen om de voeding naar een vastgelopen van een transportband te onderbreken. Toch worden zijn vingers bekneld tussen tandwiel en ketting.

Een transportband hapert tijdens de nachtdienst. Medewerkers koppelen de band los en zetten hem apart. En roepen er de volgende dag een ervaren monteur bij, die bevoegd is om problemen met de machine te analyseren en in bepaalde gevallen te verhelpen.
De monteur ziet dat de hoofdschakelaar is uitgeschakeld. Met vlakke handen duwt hij op de transportband, om te kijken of daar beweging in zit. De band zit helemaal vast, is niet in beweging te krijgen. Hij verwijdert de beschermkap om de tandwielen en de ketting te bekijken. Een van de tandwielen is versleten en de ketting hangt aan een kant slap. Wanneer de monteur met zijn hand de ketting een stukje op tilt, maakt het tandwiel plots nog een slag. De monteur komt met zijn vingers tussen het tandwiel en de ketting.

Waarschijnlijk zat er nog wat mechanische spanning op het tandwiel, dat door de ketting op zijn plaats werd gehouden. Veel ervaring hebben, of routinematig handelen, kan zorgen voor blinde vlekken. Die kunnen ertoe leiden dat je niet checkt of er helemaal geen spanning meer op de machine staat. Het is zaak om van het begin tot het eind, steeds opnieuw, alert te blijven op veilig gedrag.

Arbo op orde? Doe zelf de inspectie.

Zorgen voor gezond en veilig werken is een proces, dat altijd doorgaat. U onderzoekt regelmatig hoe het met uw arbobeleid staat. Veranderen de omstandigheden en risico's in uw bedrijf? Dan past u waar nodig de maatregelen en het beleid aan. De zelfinspectie Arbo op orde helpt u bij dit proces.

Ga naar zelfinspectie ga naar zelfinspectie

Een belangrijk risico van tegen elkaar indraaiende walsen is dat lichaamsdelen, haren, of kleding tussen de walsen getrokken en bekneld worden. Dat kan tot ernstige verwondingen leiden.

Intrekken en beknellen

Tussen twee tegen elkaar indraaiende walsen ligt de kritische intrekplaats. Wanneer bijvoorbeeld een hand in deze kritische intrekplaats komt, is de kans op ernstige verwondingen zeer groot. Sommige werkzaamheden, zoals het met de hand toevoeren en weghalen van materiaal, moeten dichtbij de gevaarlijke zone gebeuren. Hoe groot die gevaarlijke zone is, hangt onder andere af van de diameter van de walsen, hoe snel ze draaien en hoe groot de stophoek - oftewel remweg bij een bepaalde snelheid - is.

Snijden aan rondmessen

Sommige machines hebben rondmessen, die het materiaal op een bepaalde breedte snijden. Als die messen toegankelijk zijn, kunnen medewerkers zich daar aan snijden.

Verbranden

De walsen of rollers worden soms verwarmd. Het aanraken van verwarmde walsen kan tot brandwonden of schrikreacties leiden.

label

‘Ik kan mijn vingers nooit meer helemaal goed bewegen’

Ik had een proefronde gedraaid, voordat we 10.000 plastic tassen gingen drukken. De druk was te licht, de pers stond gewoon niet goed. Ik moest de machine dus nog even afstellen. Om af te stellen doen we altijd de afscherming omhoog: dan kan je de walsen en rollen goed zien.
Er zit een greep aan de veiligheidsklep. Maar toen ik de afscherming dicht deed, pakte ik die bij de rand in plaats van bij de greep. Ik weet eigenlijk niet zo goed waarom. Ik dacht er niet echt bij na. Plotseling werden mijn vingers - ik had handschoenen aan - in de draaiende rollen getrokken. Mijn vingers werden tussen de rollen getrokken. Als gevolg kan ik mijn vingers nooit meer goed bewegen.

Ben je niet te lang voor de afslagbalk?

Een bedrijf in plastic folies heeft een machine van vier meter breed. De bedieners van de machine leiden materiaal tussen twee tegen elkaar in draaiende rollers. De afslagbalk staat langs de hele breedte van de machine. Wanneer een medewerker zo ver naar voren reikt dat hij met zijn handen in de gevaarlijke zone komt, komt hij met de borst tegen de afslagbalk aan. Die zorgt dat de gevaarlijke draaiende beweging van de rollers onmiddellijk stopt.

Een afslagbalk heeft alleen het juiste effect, als die goed is afgesteld. Staat de balk bijvoorbeeld te laag, dan kan een medewerker er gemakkelijk overheen reiken en in de gevaarlijke zone komen. De lichaamslengte en armlengte van de bedieners en hun werkwijze, bepalen de positie van de balk. Het bedrijf heeft daarom het veilige ‘reikgebied’ rond de rollers aangegeven. Een medewerker die voorbij dit gebied kan reiken, mag niet bij de machine werken. Of de positie van de afslagbalk moet aan de lengte die medewerker worden aangepast.

Hulpmiddelen

  • NEN-EN 12301=2000+A1:2008 Machines voor kunststoffen en rubber - Kalanders - Veiligheidseisen op nen.nl

Het voornaamste risico bij een roer- of mengmachine is dat kleding of lichaamsdelen in aanraking komen met het bewegende roerwerk en dan in de machine getrokken worden.

Staand roeren
label Wandopstelling

Omwikkelen en intrekken

Een belangrijk risico bij een roer- of mengmachine is dat kleding of ledematen in aanraking komen met het bewegende roerwerk en dan in de machine getrokken worden.

Klemmen

Bij sommige machines houden (semi)automatische klemmen het roervat op zijn plaats. Medewerkers kunnen tussen de klemmen bekneld raken.

Beknellen en ingrijpen

Naast het roerwerk en de klemmen van het vat, hebben veel roer- of mengmachines meerdere bewegende delen, die knelgevaar opleveren. Denk aan: de aandrijfdelen, een automatisch deksel of een hefinrichting (van het roerwerk of het vat).

Staand of aan de wand?

Gevaarlijke zones roerwerken

  • aandrijving roerwerk
  • het roerwerk zelf
  • kuip
  • hefinrichting
label

De klep van het roervat kan er niet zomaar af

“Wij hebben verschillende roermachines. De grootste staat midden in de ruimte. Daarmee mengen we allerlei soorten verf. Tijdens het mengen nemen we regelmatig een monster uit de verf, om te zien of alle componenten zijn opgelost en met elkaar gemengd. Op het vat zit een groot rooster. We kunnen monsters te nemen, maar we kunnen niet met onze handen in het vat. Eerst hadden we een afdekking die je op kon klappen. Omdat je niet door het deksel heen kon kijken, stond die klep bijna altijd open. Maar dit nieuwe rooster kan er alleen af met een speciale sleutel. Zo kan niemand ‘even snel’ het rooster omhoog doen en bij het roerwerk komen. Maar kunnen we wel het vat bijvullen en het mengproces in de gaten houden.”

Hulpmiddelen

  • EN 12013:2000+A1:2008 Machines voor kunststoffen en rubber - Interne mengers - Veiligheidseisen

Bij spuitgietmachines komen de belangrijkste risico’s door bewegende en hete delen. Werken mensen op een hoogte van meer dan 0,5 meter, bijvoorbeeld bij het vullen? Dan is er ook een risico op vallen van een hoogte.

Bij spuitgietmachines komen de belangrijkste risico's door bewegende en hete delen. Werken mensen op een hoogte van meer dan 0,5 meter, bijvoorbeeld bij het vullen? Dan is er ook een risico op vallen van een hoogte.

Thermisch gevaar

Bij spuitgieten wordt materiaal verhit tot het vloeibaar wordt. Contact met de hete delen van de machine of de opgewarmde vloeistof kan tot verbrandingen leiden.

Spatten

Heet kunststof wordt onder hoge druk in een vorm gegoten. Daarbij kan het materiaal om allerlei redenen medewerkers raken.

Knellen en in trekken

Bewegende delen, vijzels en de sluitende matrijsdelen geven direct en indirect knelgevaar.

label

‘Onvoldoende maatregelen:
vingers kwijt’

Medewerkers in een fabriek voor auto-onderdelen zijn gewend restmateriaal rond de spuitmond van een spuitgietmachine weg te halen. De blokkerende afscherming die de toegang tot de spuitmond moet voorkomen, werkt al geruime tijd niet meer. Er zijn ook geen algemene en duidelijke afspraken over het veilig verwijderen van materiaal uit de machine. Wanneer een medewerker rubberresten die de machine blokkeren wil weghalen, doorboort de hete spuitmond zijn hand. Vier vingers moeten als gevolg van het ongeluk geamputeerd worden. Door het gebrekkige onderhoud en de slechte werkafspraken heeft de man nu een handicap die hem ernstig belemmert in het dagelijks leven.

Hulpmiddelen

  • NEN-EN 201:2009 en, Machines voor rubber en kunststoffen - Spuitgietmachines - Veiligheidseisen

Een werkvloer met medewerkers en machines kan dagelijks allerlei risico's opleveren voor de gezondheid en veiligheid van werknemers. Die risico's moeten u en uw werknemers kennen. En u moet samen de juiste maatregelen nemen om de risico's weg te nemen.

Wie doet wat

Ken de risico's

  • mechanische risico's, bijvoorbeeld door draaiende delen
  • thermische risico's, bijvoorbeeld door hete oppervlaktes
  • elektrische risico's, bijvoorbeeld door spanning
  • risico's door gevaarlijke stoffen, bijvoorbeeld bijtende stoffen

RI&E is wat je doet, niet iets wat je hebt

De machine, de manier waarop de gebruiker met de machine omgaat en de werkomgeving waar de machine staat: allemaal kennen ze hun eigen risico's. Risico's die elkaar beïnvloeden of zelfs versterken. Zorg dat u al deze risico's kent. En steeds opnieuw bekijkt. Alle risico's die u kunt voorzien staan in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). Dat is een steeds herhalend proces, waarin u risico's inschat, maatregelen neemt en de maatregelen evalueert.Daarnaast doen zich soms risico's voor die u niet had kunnen voorspellen. Bijvoorbeeld als er iets aan een machine mankeert. Van de risico's die u niet kunt voorzien, maakt u een taakrisicoanalyse (TRA).

Neem maatregelen

  • Pak eerst de oorzaak van het probleem aan.
  • Zijn er nog risico's? Neem maatregelen die iedereen beschermen (plaatsen van schermen bijvoorbeeld).
  • Zijn er nog risico's? Neem maatregelen die werknemers individueel beschermen (afwisselen van taak bijvoorbeeld).
  • Zijn er nog risico's? Geef werknemers persoonlijke beschermingsmiddelen.

Zorg dat iedereen weet wat-ie doet

Werknemers hebben veilig en gezond werken mede in eigen hand: samen met de werkgever zijn ze verantwoordelijk voor veilig machinewerk. Zorg dat iedereen die met machines werkt en medeverantwoordelijk is voor de veiligheid, meedenkt over de aanpak. En dat iedereen weet wat een RI&E is, en wat daar in staat. Zo voer je samen uit, wat je samen hebt afgesproken.

Duidelijke afspraken

Hebt u samen in kaart gebracht wat veilig werken is, en hoe je dat doet, zorg dan dat het ook echt gebeurt. Maak duidelijke afspraken over:

  • Wie controleert of de maatregelen worden uitgevoerd,
  • Wie toezicht houdt op de juiste uitvoering,
  • Wanneer en hoe dat gebeurt.

Zorg dat deze afspraken voor iedereen op en rond de werkvloer duidelijk en bekend zijn.

Instructie

Medewerkers moeten welke afspraken er zijn om hun dagelijkse werk te doen, maar ook wat ze wel en niet mogen doen als er bijvoorbeeld een storing is. Zorg voor instructies die iedereen begrijpt. Instructie geven gebeurt niet alleen mondeling: de afspraken liggen ook vast in instructiekaarten, stickers, iconen, werkposters enzovoort. Zorg ook dat iedereen weet wie er instructie geeft aan nieuwe medewerkers en uitzendkrachten.

Laat medewerkers regelmatig veiligheidstrainingen doorlopen. In ieder geval als er een nieuwe machine komt, maar u herhaalt de veiligheidstrainingen regelmatig. Is er veel verloop in het bedrijf? Dan geeft u vaker veiligheidstrainingen.

label

Stap voor stap risico's inventariseren

Een onderneming wil een robotarm in bedrijf gaan nemen. Al vormen de wettelijke eisen daarbij natuurlijk het kader, ze zijn niet het eerste uitgangspunt. Het bedrijf begint de analyse van de risico's bij de concrete handelingen die werknemers moeten doen.Het hele proces wordt in kleine stapjes bekeken:

  • Wat moet je doen tijdens productie? Maar ook tijdens schoonmaak of bij storingen?
  • Waar moet je zijn in de ruimte? Welke gevarenzones zijn er? Moet daar soms om een bepaalde reden komen?
  • Welke handelingen moet je verrichten? Zijn die allemaal echt nodig, kan het ook anders?
  • Welke risico's zijn er en welke maatregelen zet je in?

Met deze benadering komt het bedrijf tot een serie van keuzes en maatregelen: van de verdeling van de werkvloer in verschillende segmenten, en verschillende bevoegdheden per segment, tot en met zeer duidelijke en begrijpelijke geschreven instructies.

Hulpmiddelen

  • Zelfinspectie Arbo op orde op arbo-op-orde.zelfinspectie.nl
  • Steunpunt RI&E op rie.nl
  • NEN-EN-ISO 12100:2010 Veiligheid van machines - Basisbegrippen voor ontwerp - Risicobeoordeling en risicoreductie

Een werkvloer met medewerkers en machines kan dagelijks allerlei risico's opleveren voor de gezondheid en veiligheid van werknemers. Die risico's moeten u en uw werknemers kennen. En u moet samen de juiste maatregelen nemen om de risico's weg te nemen.

Veilig werken Roeren en mengen
Veilig werken walsen
Veilig spuitgieten
Veilig werken Roeren en mengen
  • Aanschaffen en in gebruik nemen
  • Veilig bedienen en storingen oplossen
  • Keuren en onderhouden
  • Aanpassen en koppelen van machines

Aanschaffen en in gebruik nemen

Onderzoek voor u een machine inzet in het werkproces alle risico's. Dat onderzoek begint al voor aanschaf. Uw werkvloer en werkproces zijn uniek en kennen hun eigen risico's. Bekijk daarom goed welke risico's een machine kan opleveren in uw werkomgeving.
Heeft een machine bijvoorbeeld een CE-markering? En voldoet hij aan alle veiligheidseisen? Dan kan de machine op uw werkvloer toch risico's geven. Welke risico's hangt af van de werkomgeving en de manier waarop u de machine gebruikt.
Heeft u een machine aangeschaft, neem dan ruim de tijd om de machine en het werkproces uitgebreid te testen. En zorg voor goede werkinstructies.

Zie ook: Zorg dat iedereen weet wat-ie doet.

Veilig bedienen en storingen oplossen

Een werkvloer met medewerkers en machines kan dagelijks allerlei risico's opleveren voor de gezondheid en veiligheid van werknemers. Die risico’s moeten u en uw werknemers kennen. En u moet de juiste maatregelen nemen om de risico's weg te nemen.
Veiligheidsschermen weghalen of buiten werking stellen is niet toegestaan. Werkgevers en werknemers zijn samen verantwoordelijk om die regel na te leven.

Zie ook: Zorg dat iedereen weet wat-ie doet.

Keuren en onderhouden

Bij het onderhouden, repareren, afstellen of reinigen van een machine, onderbreekt u het dagelijkse werkproces. Onderhoud voert u regelmatig uit, meestal volgens een vooraf bedacht plan.

Aan onderhoud en reparatie kleven weer andere risico's dan bij het dagelijks gebruik. Zo gebeuren er bijvoorbeeld veel ongevallen door onderhoud aan een machine die niet is uitgeschakeld en waar nog spanning of druk op staat.

Zorg voor goede onderhoudsprocedures. Daarin staat onder andere wanneer de machine wordt onderhouden, wie dat doet en hoe dat veilig kan gebeuren.

Keuren doet u regelmatig, volgens een vooraf bedacht plan. De meeste bedrijven combineren periodieke keuringen met onderhoudswerkzaamheden. Dagelijkse veiligheidschecks zijn ook een soort keuringen: werknemers lopen een lijstje van concrete veiligheidsaspecten na, waaraan de machine moet voldoen om er mee te kunnen
Zorg ervoor:
• dat werknemers getraind zijn veiligheidschecks te doen,
• dat zij kunnen ingrijpen als er iets niet in orde is,
• dat iedereen weet wie verantwoordelijk is voor de keuringen en checks,
• dat u controleert dat het gebeurt.

Zie ook: Zorg dat iedereen weet wat-ie doet.

Aanpassen en koppelen van machines

Bij iedere aanpassing aan een machine, hoe klein of groot ook, moet u opnieuw de risico's die bij die machine horen onderzoeken. Als u twee machines koppelt, of de machine zo verandert dat die bijvoorbeeld een andere functie krijgt, dan heeft u een nieuwe machine gebouwd. U bent dan feitelijk de fabrikant van de machine en moet zorgen dat die machine aan alle veiligheidseisen voldoet (CE-markering). Hierbij hoort ook het geven van instructies, het maken van werkafspraken en er op toezien dat iedereen zich daaraan houdt.

Zie ook: Zorg dat iedereen weet wat-ie doet.
label

Veiligheidsmaatregel levert ‘nieuwe machine’ op. Met nieuwe risico's.

In een bedrijf staan twee machines vlak bij elkaar. Een machine met bewegende rollen - walsen - die plat materiaal produceert. En een kleinere machine waarmee het product in elkaar wordt gezet. Bij een storing in de aanvoer naar de walsen, is al eens een ongeluk gebeurd.Om verder ongelukken te voorkomen, heeft het bedrijf bij het aanvoerpunt een lichtscherm rond de wals gezet. Wie door het lichtscherm gaat, laat de wals én de assemblagemachine een noodstop maken.
Er is ook een functionele stop, om de machines stil te leggen voor het verhelpen van storingen. Staat de machine stil, dan kun je hem op handbediening zetten, zodat de storingsmedewerkers de machine in veilige stand kunnen bedienen.
De aanvoer van het materiaal naar de walsen hapert. Een medewerker loopt door het lichtscherm en doet zo de machines tot stilstand komen. Hij klimt op de rollen, om dichter bij het vastgelopen materiaal te kunnen komen. Zijn collega staat bij de assemblagemachine en denkt: “ik maak nog even deze af, en dan ga ik hem even helpen”. Omdat hij zijn eigen assemblagemachine weer werkend wil hebben, loopt hij naar de schakelkast om het geheel te resetten. Hij gaat er van uit dat zijn collega de wals op handbediening heeft gezet om de storing te verhelpen. Maar dat is niet het geval: bij het resetten gaat óók de wals weer lopen. De storingsmedewerker, die op de walsen staat, wordt tussen de rollen getrokken, met een open beenbreuk als gevolg.

Het lichtscherm koppelt in dit geval de assemblagemachine en de wals, door beide machines in één keer stil te leggen bij een noodstop. Bij een algemene reset gaan ook beide machines weer verder waar ze gebleven waren. In feite heeft het bedrijf een nieuwe machine gemaakt, die weer zijn eigen nieuwe risico's kent.

Hulpmiddelen

  • NEN-EN-ISO 12100:2010 Veiligheid van machines - Algemene ontwerpbeginselen - risicobeoordeling en risicoreductie
  • NPR-ISO/TR 14121-2:2012 Veiligheid van machines - risicobeoordeling - Deel 2: Praktische gids en voorbeelden van methoden op nen.nl
  • AI-58 Machineveiligheid bij aanschaf en ingebruikname van nieuwe en gebruikte machines, op arbozone.nl

Hulpmiddelen

Verder lezen over machineveiligheid? De laatste stand van de techniek en de wetenschap voor een bepaald probleem opzoeken? Op deze pagina vindt u verwijzingen naar diverse websites.

nen.nl

De laatste stand van de techniek en oplossingen voor het terugbrengen van risico's, vindt u onder andere in geharmoniseerde normen. Die worden in Nederland gepubliceerd door NEN. Op de site van nen.nl kunt u normen zoeken op trefwoord (walsen) of nummer van de norm (NEN-EN-ISO 12100:2010).Normen zijn voortdurend in ontwikkeling. Let daarom goed op de status van de norm: definitief (gepubliceerd) of ingetrokken (verouderd, vaak vervangen door een andere, nieuwere norm). Ontwerp- en conceptnormen zijn nog in ontwikkeling.

Swipe naar links Swipe naar rechts